PREDRASUDE I BLASFEMIJE STANIŠE TUTNJEVIĆA

Reagiranje – za glasilo “Srpski književni list” – Beograd

Odgovor na tekst “Truli plodovi ‘bosanskog duha’ Tunje Filipovića”, autora Staniše Tutnjevića, “Srpski književni list”, maj-juli, Beograd, str. 2, 2017.

Veoma smo iznenađeni sadržinom i strukturom teksta, Staniše Tutnjevića, publiciste i nekadašnjeg Sarajlije, koji je na čitavoj jednoj “ponjavi” lista Srpskog književnog lista, nastojao da udovolji interesima nacionalista, kako bi se pokazao kao veliki znalac prilika u Bosni i Hercegovini i kuda idu tokovi “bosanskog duha”, kako on naziva akademika M. Filipovića “Tunjo Filipović”!
Jasno, na samom početku želimo ukazati, na jednu činjenicu, bez obzira što nitkog ne želimo učiti, kako želi misliti, ali svakako nedopustivo je u javnoj komunikaciji da se netko ko ima svjetsko ime, kao što je to slučaj sa akademikom Muhamedom Filipovćem (1929), da se polemičar obraća mahalskim zlonamjernim jezikom. Prije svega, želimo čitatelje da obavijestimo, da ne znamo koji je pravi povod ovom člankopiscu, da upotrebljava porodični nadimak akademika Muhameda Filipovića, jednog, ne samo vodećih filozofa sa prostora ex-Jugoslavije, nego i svijeta danas. Jasno, ako netko želi, kao dežurni analitičar, da javno polemizira, veoma je neukusno da to čini sa upotrebom privatnih nadimaka.
Kao pisac i filozof koji respektira kulturu i duhovnost svih naroda svijeta, koji je posebno istraživao niški filozofski krug, beogradski filozofski krug, te vojvođanski filozofski krug, smatram da imam dovoljno argumentacije i autroiteta, da kažem javno, da autor spomenutog priloga, Staniša Tutnjević, nije u pravu da stvaralaštvo jednog doajena filozofije i nenadmašnog polemičara akademika M. Filipovića, njegovu djelatnost, da naziva “trulim plodovima”. Zbog čega on to radi, mogu samo da odgovorimo izrazom, zbog predrasuda i blasfemija?
Da podsjetimo, Filipovićev esej, “Bosanski duh u književnosti – šta je to?”, zbog čega je časopis “Život” uređivao legendarni pisac Meša Selimović (bio zabranjen javno bez ijednog argumenta). Poznata je činjenica da bosanski duh je fenomen i da postoji kao univerzalna kategorija mišljenja i življenja i da je nije izmislio akademik Mahmutćehajić, niti legendarni liberal Zulfikarpašić, već taj duh postoji više od jednog milenijuma, ne samo od vremena Kulina Bana, već i ranije, kao i kasnije od mislilaca, među kojima su posebno značajni Hasan Kafija Pruščak (1545-1615), zatim Uskufi (1584-1644), Mustafa Ejubović (1651-1707), Šejh Mehmed Užičanin (1690-1750), Sabit Užičanin (1650-1712), Ahmed Gurbi Baba (1680-1760), sve do Mehmeda Bošnjaka (oko 1570-1644, autor kultne filozofske knjige “Gradacija bitke”), dr. Mirze Safvet-bega Bašagića (1870-1934) i drugi.
Naravno, uz eminentne bošnjačke filozofe i duhovnjake, prije svega Ferida Muhića (1943), Rasima Muminovića (1935-2012), Nerkeza Smailagića (1927-1985), Abdulaha Šarčevića (1929), Arifa Tanovića (1925-2010), Kasima Prohića (1937-1984) i drugih velikana duha Bosne, ime akademika Muhameda Filipovića je na posebnom mjestu. Da podsjetimo, 80-ih godina prošlog stoljeća, otvoreno je rekao partijskim ideolozima, da se on osjeća fundamentalistom. A onda je pojasnio, bavim se Hajdegerovom fundamentalnom ontologijom. Time je nepismene ideologijske poltrone zbunio i bacio u ambis ćorsokaka.
Danas, kada postoje brojna otvorena pitanja literature, a među kojima je ta dilema, vezana oko Andrića, čiji je pisac i koje su njegove elevantne estetske i etičke vrijednosti, u prevrednovanju duha, još nije sve jasno iskrastilizirano. Da li je to pisac hrvatski, bosanski ili srpski? Uopće nisam opterećn, ko sve Andrića prisvaja, pa i oni koji prisvjaju legendarnog i bošnjačkog pisca Mešu Selimovića. Po mom dubokom uvjerenju, važno je da pisci imaju svoje čitatelje. Postoji li pisac i kritičar koji će osporiti djelo “Kameni spavač”, legendarnog Maka Dizdara? Nećemo čekati odgovore, ali kao što i priliči ostaje nam da kažemo, da su Mak Dizdar, Selimović i mnogi drugi bosanski pisci, prije zaslužili Nobela, prije Andrića, kao što su i brojni srpski pisci, među kojim Crnjanski, Tišma, Pekić, su zaslužili Nobela, nego Andrić, kao i eminentni hrvatski doajeni britkog stiha Krleža, Tin Ujević, Marinković, trebali su dobiti Nobela, ali je ocijenjeno, da su previše humanisti!
Tako i u ovom slučaju, mnogo se Tunjević zabrinuo za Andrića, pisca i studenta koji kada je studiora u Beču, stanovao u istoj ulici sa Hitlerom i Brozom. Ništa nije čudno, što je i služio diplomatskim interesima, nekadašnje profašističke jugoslavije, Drugi svjetski rat je proveo u Beogradu, gdje je neometano pisao, pod zaštitom gestapoa, a zatim komunista. Nikad Andirć svoje stanovište nije pojasnio, već je šutio kao riba u vodi! Zato se pitam, zašto mora biti kriv akademik Filipović, što je neki neodmjereni bandit rušio Anrdićevu figuru u Višegradu. To nije bila narudžbina akademika Filipovića.
Na koncu, bio bi sretan, ako bi ovaj prilog pomogao gospodinu Staniši Tutnjeviću, ne da ublaži svoje stavove prema bosanskom duhu i akademiku Filipoviću, već da ne baca ljagu na Bosnu i Hercegovinu, kao državu, od koje bi mogla Europa da nauči, kako se francuski suvremerni filozof izrazio Anri Bernar Leyi. Zato, našem sugovorniku Tutnjeviću, savjetujem, da ne priziva razne duhove, ako to nastavi stalno ćemu se javljati i u snu i u javi bosansku duh pred sobom i nad sobom, a on neće znati zašto. Moja poruka bi bila, kako gospodinu Staniši Tutnjeviću i svim čitateljima dobrim i učenim ljudima da budemo riješeni voditi dijalog i razgovorati o budućem mišljenju, na humanim temeljima naših tradicija i sa dužnim uvažavanjem. Zato, postavljam jedno pitanje, tko bi u Srbiji razgovarao sa mojom malenkošću, ako bi najveće srpske mislioce, B. Petronijevića, B. Šešića, M. Životića i druge, nazviao umjesto pravim imenima, nadimcima. Nadimci su bili i ostali kamen spoticanja i uvrijedljivog odnosa među ljudima i grupama.
S poštovanjem,

Piše: Akademik prof. dr. Šefket KRCIĆ, Revija Sandžak, broj 192.

OTPOR VREMENU ZLA – Tkome smeta Internacionalni Univerzitet i školovanje Bošnjaka u Srbiji i Crnoj Gori?

Pogled iz Sandžaka

Diskusija na Sveopćem Saboru Islamske zajednice
u povodu ataku na Internacionalni Univerzitet u Novom Pazaru
Akcenti iz izlaganja našeg suradnika iz Sandžaka, prof. dr. Šefketa Krcića.

Uvaženi glavni muftija, uvaženi narodni poslanici, poštovana ulemo, koleginice i kolege, neka je selam i mir na sve vas. Zahvaljujem na ljubaznom pozivu, da sudjelujem na Sveopćem Saboru Islamske zajednice, što je za mene kao filozofa i profesora univerziteta, posebna čast.
Došao sam sa na ovaj častan skup, da iznesem svoj stav, kao najstariji profesor univerziteta i društveni djelatnik, da otvorim nekoliko pitanja, koja svojevremeno potencirao filozof Rasim Muminović o otriježnjenju Bošnjaka, kao i o stavu narodnog poslanika M. Zukorlića, o porobljenoj svijesti Bošnjaka, koji ravnodušno promatraju sve probleme sa kojima se naš narod sučeljava. Jasno, ne mogu biti ravnodušan, a da ne kažem sljedeće:

Udar bezumnika na autornomiju
Univerziteta u Novom Pazaru

Ovo je vrijeme velike hajke na autonomiju univerziteta, presija na bošnjačkog čovjeka i sandžačku viziju humanizma, kako se znao izraziti naš rahmetli filozof Muminović. Režim nemilosrdno urada bez ikakvog osnova na mlade ljude, koji studiraju na našem Univerzitetu kao i njihove porodice. Takav postupak je jasan znak, da ljudi žive u strahu i da se moraju iseljavati. Sjetimo se samo Ničeovog stava, da dobronamjerni ljudi postaju bezopasni. Izgleda, da Zukorlićeva teza i stavovi o velikom pomirenju, koja dolazi od naroda koji je doživio velike žrtve, koje nikad nisu pravno procesuirane i adekvatno sancionirane, izgleda da se to vraća, kao bumerang za dobronamjernost. Podsjećam, profesor i sociolog i filozof društva dr. Esad Ćimić je znao podići poklič i reči: Trebamo se baviti politikom, kako se politika ne bi bavila nama! Zacijelo, naši studenti posjeduju svijest i savjest i bilo bi interesantno da sa svojim besjedama nastupe na nekom od beogradskih televizija, na način kako to govore na našem Univerzitetu, što redovno prenosi TV Sandžak.
Međutim, Bošnjaci Sandžaka, posebno kritički intelektualci (to nisu oni koji su svoju glavu stavili u pijesak i služe prljavim režimima Beograda i Podgorice), već oni koji do najvećih visina uzdižu ljudski ideal slobode i pravde, i u tom smislu se moraju oduprijeti vremenu zla, kao što su to znali veliki pisci Meša Selimović, Mak Dizdar, Nusret Idrizović, Ćamil Sijarić, Muhamed Abdagić iz redova Bošnjaka i usamljeni pisac Mihailo Lalić iz redova Crnogoraca, Esad Mekuli, Redžeć Qosija, Ismail Kadare i Ibrahim Rugova iz redova Albanaca, koji su se jedino mogli približiti kritičkom i humanističkom duhu velikog M. Krleže.
U tom smislu, ja sam nošen vizijama ideala slobode i pravde, koji su najavili, narodni heroj i pjesnik, Rifat Burdžović, te spomenuti pisci Selimović i Lalić i drugi, pa smo sa grupom bošnjačkih intelektualaca, na čelu sa akademikom M. Filipovićem, mudrim i prodornim internacionalncem Adil-begom Zulfikarpašićem, te filozofom dr. Hasanom Sušićem i drugima, još 1989. kada smo u Sarajevu osnovali Forum za individulanu, kolektivnu i tradicijsku zaštitu Bošnjaka – muslimana. Na dalje, osnivanjem institucija u Sandžaku, SDA (1990), Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka (1991), Matice Bošnjaka Sandžaka (1991), posebno Mešihata Sandžaka (1992), Internacionalnog Univerziteta (2002) i drugih političkih, kulturnih i humanitarnih organizacija, s ciljem da izgradimo ideal sandžačkog društva, slobodu i pravdu za Bošnjake i sve druge građane naše regije, kako bi mogli raditi na kritičkom potiskivanju nemilosrdne hajke i kamanje, koje se vode iz centara moći, prema vodećim institucijama Sandžaka. Te činjenice su svjesni istinski vjernici, da je atak na bošnjačke insitucije, tj. atak na Internacionalni univerzitet, koji se bavi proizvodnjom znanja. Jer, Islamska zajednica je stožer jedinstva i osjećaja za zajednicu Bošnjaka. Ako je tu udar izvršen, onda se udar širi na sve druge institucije, grupe i ljude, a posebno na vodeću instituciju Internacionalni Univerzitet u Novom Pazaru, kao edukativni i znanstveni centar javnog djelovanja i njegovog utjecaja na progres i emancipaciju Bošnjaka Sandžaka.
Jasno, svi oni eksperti iz zemlje i svijeta, koji su posjetili Internacionalni Univerzitet, mogli su da se uvjere u njegovu integralnu autonomiju. Na ovaj univerzitet, ne može bez najave doći ni načelnik Opštine, ni predsjednik Republike. Zatim, da se uvjere u jedan izuzetno lijepo sređen objekat, sa perfekcionističkim programima, za svaku studijsku grupu, kao i elitni nastavnički, suradnički kadar i uljudnu i pristojnu administraciju. Zacijelo, za djevojke nejma boljeg i sigurnijeg univerziteta u regionu. Na svima njima je da sada javno kažu svoju istinu i da stanu u odbranu Univerziteta i njegovog dostojanstva.
Helem, Bošnjaci u Srbiji i Crnoj Gori postaju, po svemu sudeći, Peregrini, kako bi se srati Rimljani izrazili, tj. narod van zakona. Iz dana u dan, permanentno se ukidaju i dovode u pitanju njihove vjerske, edukativne, znanstvene i nacionalne institucije. Zato smo začuđeni, zašto registrirane političke partije iz Sandžaka, i one koji imaju svoje zastupnike u općine, šute pred ovom velikom kampanjom i hajkom, koju je lansirao Nacionalni savjet za visoko obrazovanje (smatram, da i njihove diplome mogu biti probelmatične, ako se sagledaju kritički, i koje stavove u nauci zastupaju, pa bi to bio pravni osnov, da se oni pozabave samim sobom) i sa veoma zlonamjernom i tendencioznom tzv. Akreditacionom komisijom, koju nadam se, da ćemo ovim našim stavom pozvati ih na crtu sučeljavanja. Mi, redovni profesori Univerziteta za takav dijalog smo spremni. Sve to jasno ukazuje na rat protiv Bošnjaka i bošnjačkih institucija, čak i onih koji imaju internacionalno obilježje, kao što je Univerzitet. Dakle, nad Bošnjacima, Srbije i Crne Gore se proizdovi državni teror, a državni teror je i danas kada je opozicija u Crnoj Gori ponudila Bošnjacima premijersko mjesto, oni zbog sluganstva, poltronizma i primitivizma nisu to prihvatili, bez obzira što u našem narodu ima više kvalitetnih pojedinaca, koji tu funkciju mogu sa uspjehom obnašati. Takvo stanje stvari ugrožava egzistencijalnu, tj. biološku supstancu Bošnjaka, kojim se i narušava očuvanje moralnih običajnih vrijednosti, a time i opstanak Bošnjaka.

Bošnjaci pred novim egzodusom

Prema tome, atak na Internacionalni Univerzitet, jeste novi pritisak na Bošnjake, da krenu u nova iseljavanja, tj. nove egzoduse, koji smo vidjeli svake subote, a i drugim danima, da između 10 i 20 autobusa, mladi ljudi ispod 40 godina putuju prema Zapadu, što bi poremetilo etničku strukturu Sandžaka, a što je strategija Srbije i Crne Gore što lahkše izoliraju Bošnjake u ovoj vještačkoj podjeljenoj regiji.
Na kraju, Bošnjaci Sandžaka, tj. u Crnoj Gori i Srbiji, ne žele da žive pod hipotekom, “turske krivice”, tzv. tuđe krivnje, dakle, ne žele da žive u strahu koju raspiruju i rasturaju karadački i beogradski mediji. Zato, neka zvaničnici Beograda i Podgorice objasne aktulnom turskom režimu, sa kojima imaju dobru suradnju, kad im treba, zašto nam podmeću kukavičije jaje turske krivce, da li ovim činom psuju našu ili Erdoganovu “majku”, nek objasne oni psi rata, koji danas vode politiku Srbije i Crne Gore. Bošnjaci ne žele da žive pod presijom straha. S druge strane, onima kojima je dobro, uvjetno dobro, koji su izabrali beogradizaciju islama, da upotrijebim formulaciju poslanika Zukorlića, oni su pristali na poltronstvo i pohlepu, kako bi se izrazio naš beogradski prijatelj, prof. Čedomir Čupić, čije riječi podrške našem Univerzitetu ne prestaju i čiji stavovi, saopćeni i na ovogodišnjem Sajmu knjiga, da Islamska zajednica svesrdno i dosljedno treba stati u zaštitu dostojnastva i digniteta Univerziteta kao Vakufa, i sandžačkog čovjeka, uopće.
Cijenjeni skupe, moj konkretni prijedlog, upućujem Sveopćem Saboru Islamske zajednice u Srbiji, da usvoji prijedlog Matice Bošnjaka Sandžaka, koji se sastoji u sljedećem: da o svim ovim problemima, sa kojima se sučeljava Intenracionalni Univerzitet u Novom Pazaru i Islamska zajednica u Srbiji, da se u najskorije vrijeme u Sarajevu i Novom Pazaru organizira Svjetski bošnjački kongres i da se isti u svim kapacitetima, posveti ovim pitanjima, kako bi svi Bošnjaci i javnost svijeta bila upoznata sa našim stanjem problema, koje imamo u Srbiji i Crnoj Gori. Cilj Kongresa jeste, da donese odluke, koje ličnosti ne mogu da se bave javnim poslom. Evo paradigme: Ako se kojim slučajem pisac i profesor Šefket Krcić ogriješio o etički kodeks Bošnjaka, treba jasno da se kaže, da li treba ubuduće da se bavi javnim poslom ili ne. Nedopustivo je, da netko od građana donije mandat od Bošnjaka, a da njegovo dalje djelovanje kada se udalji od Sandžaka, pridruži agresorskoj politici protiv Bosne i Hercegovine i Sandžaka. Takvu lustraciju i stavove treba da se zauzmu prama svakom pojedincu, a ne kad Bošnjaci odu u Beograd, onda pucaju na svoj narod, čast izuzecima dvojici naših sadašnjih poslanika. Selam za sve vas.
Nema kraja.

(Ulomak iz šireg izlaganja)

Piše: Prof. dr. Šefket KRCIĆ, Revija Sandžak, 188. broj

Pogled iz Sandžaka MEMORANDUM SANU TRI DECENIJE KASNIJE

Dana, 15. septembra t.g., navršile su se tri decenije od donošenja tajnog dokumenta Memoranduma Srpske akademije nauka, koji je bio osnov za razbijanje SFRJ, stvaranje koncepcije Velike Srbije, kao i izazivanje okupacije Bosne i Hercegovine, Hrvatske i Kosova, a u svemu tome ni Sandžak nije bio pošteđen, iako se nažalost nalazi između Srbije i Crne Gore. Brojni zločini nedužnih civila u Štrpcima, Bukovici, Sjeverinu i drugim mjestima, gdje su stradali nedužni Bošnjaci, kao i vođenje brojnih montiranih političko-sudskih procesa u Novom Pazaru, Bijelom Polju, Podgorici i Beogradu, sa nesagledivim posljedicama o kršenju ljudsih prava i sloboda. Riječ je o dokumentu, koji je nedavno, najzad, objelodanila SANU, koji je pored Bošnjaka, najviše pogodio Srbe, jer ih je zbio i protjerao iz Hrvartske, Crne Gore, Kosova. Hegel bi rekao, da je cilj takvog dokumenta, „goli leš“. Sadašnje pojavljivanje ovog kontroverznog „Programa“, možemo zaključiti da se radi o krigiranoj verziji u odnosu na njenu prvu verziju iz 1986. Nažalost, o ovom zloglasnom dokumentu, nije organuziran ni jedan znanstveni skup, kojim bi se kritički „oprala“ SANU, koja od sredine 80-ih godina, prošlog stoljeća prestala da bude znanstvena institucija. Upravo, zato što se bavi politikanstvom i prljavom ideologijom zla. Godine 1987., neposredno prije održavanja famozne 8. sjednice CK-a Srbije, tadašnji predsjednik Srbije legendarni Ivan Stambolić, je stopirao proslavu 100-godišnjice Akademije. Nakon toga, SANU se okrenula, afirmirajući neofašizam i ekspanzističku ideologiju Slobodana Miloševića. Upravo danas, u javnosti se pojavljuju stavovi, kao da najveći zagovornik Memoradnuma, pisac Dobirica Ćosić, kako u tome, navodno, nije ni sudjelovao, što je još jedna obmana javnosti. Sam Ćosić je javno isticao u vezi Memoranduma. „Srbi su dobitnici u ratu, a gubitnici u miru.“ Zašto ovaj stav SANU ne objasni javno? Otvara se pitanje, zašto se ovaj dokument krije od javnosti. Trebalo je da prođe tri decenije, kako bi se mnoge stvari zaboravile.

„Memorandum je „nenaučena“ lekcija. Razumijevanjem prošlosti društvo gubi potrebu da se ponavlja.“
Dr. Latinka Perović,
vodeća srpska povjesničarka

Memorandum i SANU danas

„Etnogenezi su nesrećni proizvodi regionalnih ideologija i provincijalizama.“ Na ovaj sud, se pitao publicista Zoran Panović (nedavno u „Expres“-u, ističući: Da ne znate da je ovo iz Memoranduma, da li biste ikad pogodili? Neverovatno. Konačno se otkrilo, da je radnu grupu, sredinom 80-ih godina formirao u SANU (25. maja 1985.), akademik Ivan Maksimović u kojeg su, pored imenovanog, spadali: Dobrica Ćosić, Kosta Mihailović, Antonije Isaković, Mihailo Marković, Vasilije Krestić, Jovan Rašković (čije ime danas se ne spominje u dokumentima, najverovatnije zbog eventualne reakcije njegove kćerke dr. Sande Rašković – Ivić, koja je predsjednica DSS).

Dr. Š. Krcić: SANU – prostor za znanost ili za salon namještaja „Dalas-a“ Iz Tutina.  Neka srpski zvaničnici o tome odluče. (1993)
Dr. Š. Krcić: SANU – prostor za znanost ili za salon namještaja „Dalas-a“ Iz Tutina. Neka srpski zvaničnici o tome odluče. (1993)

Neposredno poslije usvajanja dokumenta Memorandum SANU, preko kolega iz Saveza filozofa Jugoslavije (čiji sam bio rukovodilac), saznao sam za zadatke i ciljeve srpskih akademika, koji su u pismenom obliku napravili nove ratne ciljeve Srbije. Napominjem, kako tada, tako i sada redovno pratim štampu iz čitavog balkanskog regiona, zato mi je bila poznata svaka sitnica u vezi programa Memoradnuma SANU. Dalje, podsjeću samo na neke činjenice, kako sam sve to doživljavao i preživljavao. Te davne 1986. godine, početkom oktobra, reagirao sam javno u štampi. Tada mi je odgovoreno, da izmišljam Memorandum SANU, i da to ne postoji. Jedan od glavnih velikosprskih ideologa, dr. Slobodan Vukićević iz Nikšića, je na sjednici Naučnog vijeća Filozofskog fakulteta izjavio, da ovu „gubu“ treba očistiti iz torine“, misleći na potpisnika ovih redova. Na to su reagirali časni i ugledni prof. dr. Tonka Daković (znanstvenica hrvatske nacionalnosti) i dr. Žarko Šćepanović (crnogorski historičar), koji su istakli, o čemu vi to govorite, zar vi to Vukićeviću, dobacijujete. (Isti Vukićević je sa grupom nastavnika neočetničke orijentacije atakovao na moju ličnost, da početkom 1992. godine budem udaljen sa Univerziteta van naučnih, van nastavnih, tj. iz političkih razloga). Tu ideju sam dugo nosio u glavi, kad sam prešao sa intelektualnim angažmanom u Novi Pazar, pokretanjem Revije Sandžak i osnivanjem Matice Bošnjaka. Prilikom jedne diskusije u Sali Rex na Dorćolu u Beogradu, o ulozi SANU u organiziranju i agresiji na Bosnu i Hercegovinu, između ostalog, izjavio sam sljedeće: „SANU, odnosno Srpska akademija je dugo vremena šutjela. Zatim se sredinom 80-ih godina oglasila genocidnim dokumentom Memorandumu. Taj dokument, odnosno, zolokobni spis je koštao mnoge nedužne ljude života. To nije učinila ni jedna akademija nauka na svijetu. Umjesto da se politika distancira od tog zločinačkog teksta, miloševićevska politika ga je pretežirala kao ratni manifest, čiji rezultati su na stotine hiljada mrtvi i silovani. Na desetine hiljada ubijene djece i nedužnih civila, i preko milion prognanih civila diljem svijeta. Stoga, bolje je bilo za Srbiju i Beograd, da je zgradu SANU dala u zakup elitnoj firmi namještaja „Dalas“ iz Tutina, da u njoj postavi galeriju umjetničkih predmeta za uređenje životnog kućnog prostora, nego što ima instituciju senilnih staraca, koje proizvode nebuloze i smrt.“ Ove riječi su zapisali moji vrli prijatelji iz Beograda dr. Nebojša Popov, dr. Mehmedalija Bojić, dr. Miladin Životić, mr. Zufer Novnović, mr. Hikmet Hasanović i drugi koji su kasnije sav ovaj događaj prepričavali u anagdote i čude se kako sam opstao da egzistiram na balkanskim vjetrometinama u vremenu.

memorandum
Stalne intrigrantne provokacije

Nakon tog skupa u Rex-u na Sajmu knjiga, susreo me je akademik, prof. dr. Mihailo Marković, profesor sa studija, koji se odmetnuo od filozofije i postao ideolog miloševićeve nacističke parije SPS. Tada mi je pred velikim brojem ljudi na jednoj sajamskoj promociji rekao: „Zašto profesore Krciću ne proglašavate autonomiju Sandžak? Još nekoliko ponovio isto pitanje, kako bi skrenuo pažnju na moju malenkost. Tada sam zamolio medijatora na promociji, da mi dozvoli mikrofon i odgovorio mu javno: „Profesore Markoviću, razumio sam Vaše pitanje, ali nisam razumio zbog čega ste ga postavili! On mi je tada dobacio, pa Vi ste pregovarali sa sprskim akademicima i naučnicima. Odgovorio sam mu, to je tačno, ali to je ideja tolerancije i dijaloga, kojom treba spriječiti širenje sukoba. A što se tiče autonomije Sandžaka, smatram da to trebate Vi i Vaš šef Milošević da postavite u Parlamentu Srbije, Crne Gore i Jugoslavije, koje su za vas postale srpske zemlje i da na tom mjestu izglasate autonomiju Sandžaka u skladu sa međunarodnim pravom. Tada je nastao tajac. Te večeri sam se jedva izvukao iz Beograda, kako bi došao u Novi Pazar.
Danas, neki vanji akademici, poput Vladimira Kostića, inače maloslobodoumnijeg predjsednika, pjesnika Matija Bećkovića, Ljubiše Rakića, Dušana Kovačevića, mogu se pročitati u beogradskim medijima stavovi, da oni više neće da nose tu opasnu hipoteku Memoranduma, koji su izazivali mržnju i rat, i genocid u Srebrenici i drugim mjestima Bosne i Hercegovine, već kažu, da su htjeli da sačuvaju Jugoslaviju, a u stvari ne mogu danas zbog malog diktatora Vučića, da kažu da im je bio cilj Veliku Srbiju, što je u osnovi Šešeljeve ideologije. I sva ova igra, oko Referenduma u tzv. Republici Srpskoj je proizvod dima, koji je pušten iz boce Memoranduma SANU, malo što su okupirali 50 osto teritorije Bosne, već traže i drugu polovinu.

U Sandžaku se stalno vođene diskusije
o prvom i drugom Memoranumu

Nažalost, Sandžak iako je imao svoj referendum za autonomiju uz međunarodne posmatrače u periodu od 25-27. oktobra 1991. godine, svi šute, zato što ne žele da dolijevaju ulje na vatru, s jedne strane, a s druge strane, razjedinjeni lideri Sandžaka, zaboravljaju da kažu, da Republika Srpska, nema ni jednu relevantnu historijsku činjenicu, da ima pravnu autonomiju, kao što to slučaj sa Sandžakom od XV stoljeća, pa sve do 1945. godine, kada je Treće zasjedanje AVNOJ-a, avgusta mjeseca 1945. godine, ukinulo autonomiju Sandžaka. Upravo, iz tih razloga, ove činjenice, moraju imati na umu, istaknuti političari u Beogradu, Sarajevu tako i u Podgorici, jera ako se ovo pitanje nedemokratski ne riješi, i danas se odvija genocid nad Bošnjacima, a Evropa to šuti. Da podsjetimo, visoki predstavnik u Bosni i Hercegovini dr. Valentino Incko, je početkom 90-ih godina službovao, preko misije KEBS-a u Sandžaku i zna stanje, koje se od Miloševićevog vremena iupće nije promijenilo.
Kojim slučajem, da su Srbija i Crna Gore demokratske zemlje, i da istinski koračaju drumom Evropske unije, normalno bi bilo očekivati, da sami predlože u svojim parlamentima, raspravu o Sandžaku i da priznaju prekograničnu europsku regiju Sandžak, po principima kao što to imaju druge regije, primjera radi, Južni Tirol, Katalonija i druge.
Međutim, u Sandžaku, većinsko stanovništvo čine Bošnjaci, islamske vjere, koji su na udaru ekstremnih režima Beograda i Podgorice, i kao takvi su najougroženiji narod u Europi. Sve je to rezultat utjecaja Memorandum SANU, da se gomilaju problemi na Balkanu i umjesto pomirenja, vođenja dijaloga da su na pomolu novi sukobi sa nesagledivim posljedicama, a glavni generator krize i dalje ostaje Beograd, koji prema vani šalje poruku suradnje, a unutra ugrožava ljudska prava manjinskih naroda. Pravi primjer je 30-a obljetnica Memoranduma SANU, gdje uz časne izuzetke, većina srpskih i crnogorskih intelektualaca i pisaca šute kao zaliveni. To je znak, da službeni Beograd i službena Podgorica, spremaju tajne planove prema zemljama u sudsjedstvu i nesprskim i necrnogorskim narodima. Dok smo pisali ove redove, naš ured je došao Murat Mahmutović, pisac starije generacije, koga su Srbi više puta raseljavali sa vatana, koji izjavi, ne bi me čudilo, da SANU priprema i treći Memorandum. Pitamo se, šta činiti dalje? Kakva je perspektiva života, kada smo okruženi memorandumima raznih vrsta? Oficijelna vlast Beograd i Podgorice o Memorandumu SANU, šuti kao zalivena.

Piše: Prof. dr. Šefket KRCIĆ, Revija Sandžak, broj 187.

Deklaracija o svjetskoj etici

Potreba za upoznavanjem sa brojnim etičkim kodeksima, u kojima studenti se edukuju mnogim principima, posebno opreznošću, pristojnošću i odgovornošću, nameće se pitanje, da razmotrimo Deklaraciju o svjetskoj etici.
Na skupu u Čikagu 1993. godine, vjerski i duhovni lideri u Parlamentu svjetskih religija, predložili su Deklaraciju o svjetskoj etici.
Ova deklaracija predstavlja skup moralnih pravila i principa ponašanja u odnosima čovjeka prema čovjeku i svijetu oko njega kao ključni pojam i najvažniji sadržaj za razvoj i suživot ljudske vrste u budućnosti.
Organizatori su teologu i teozofu Hansu Kingu povjerili važan zadatak da zajedno sa svojim suradnicima izradi Nacrt Deklaracije o svjetskoj etici. Nakon toga su drugi stručnjaci dorađivali njegov prijedlog dvije godine, a on ga je u skladu s primjedbama preradio i dao mu konačni oblik. Načela svjetske etike podrazumijevaju konsenzus među religijama u obaveznim vrijednostima, neopozivim mjerilima i temeljnim moralnim stavovima.
Deklaracija govori o četiri načela:
Prvo načelo kaže: svi smo odgovorni za bolji ljudski poredak.
Drugo načelo: apsolutno je nužno zauzimati se za ljudska prava, slobodu, pravdu, mir i očuvanje zemlje.
Treće načelo: različite religije i kulturne tradicije ne smiju nas spriječiti da se zajedno suprotstavimo svim oblicima nečovječnosti i da se zalažemo za veću čovječnost.
Četvrto načelo glasi: mi kao ljudi koji smo religijski i duhovno usmjereni posebno smo odgovorni za dobrobit cijelog čovječanstva i očuvanja Zemlje.
Uz ovo idu četiri neopozive smjernice za daljnje djelovanje: a) obaveza da njegujemo kulturu nenasilja i da poštujemo živa bića, b) obaveza njegovanja kulture solidarnosti i pravednog ekonomskog poretka, c) obavezni smo njegovati toleranciju i živjeti u istini, d) obaveza da njegujemo ravnopravnost i partnerstvo između muškaraca i žena.
(Tekst „Deklaracija o svjetskoj etici“, zastupljen je u priručniku „Praktikum iz etike“, autora prof. dr. Šefketa Krcića (predavanja, dokumenti, bilješke studenata), Forum univerzitetskih nastavnika, Novi Pazar, 2007.)

Prof. dr. Šefket Krcić, Revija Sandžak 184.

SANDŽAČKI POGLED NA EVROPSKO PRAVO

Gens una sumus – prve inicijative i
modeli nenasilnog integrisanja naroda i njihovih država

Futuristička idealna vizija, da će u dalekoj budućnosti nastupiti na istorijskoj sceni Gens una sumus (jedan smo rod), obistinjuje pravi smisao Homerove izreke, da je planeta Zemlja zajednička svim ljudima (Toynbee, A., A study of History, Oxford, Thomes and Huson, 1972.). Ona počinje da se otelotvoruje kao objektivan proces, poslije Drugog svjetskog rata. Poput svakog velikog procesa, ova vizija označava napredne i nove blagodati za napaćene i dezintegrisane narode Evrope, kojima je dosta stalnih ratova i traže na novoj istorijskoj sceni „budućnost sada“.
To predpostavlja potrebu veoma razvijenog „sistema“ u kome evropski narodi imaju ne samo povećanu važnost nacionalnih država (Termin „nacionalna država“ slijedi anglosaksonsku upotrebu pojma nation – state i podudara se sa pojmom „pojedinačna država“). Njih ne povezuju u tom sistemu samo teritorijalna pripadnost i lokalni milje, nego oni imaju u tom sistemu i zajedničke interese i vrijednosti, zajednička pravila, koja ih obavezuju, kada učestvuju i deluju u radu zajedničkih evropskih institucija i imaju zajedničku kulturu ili civilizaciju.
Tada je izgledalo, da je primarna ekonomska reforma, afirmacija demokratskoh vrijednosti zapadne civilizacije, kao i nužnot jačanja vojne solidarnosti evropskih država u uslovima hladno-ratovskih odnosa u kojima se našao evropski kontinent. Na kongresu, održanom u Hagu, pozivaju se evropske države, na slobodno ujedinjenje. Kongres je imao dinamičnu motornu snagu, koja je impulsivno djelovala na prva konstituisanja evropske organizacije, u skladu sa klasičnim principom međuvladine saradnje. Značajna međunarodna organizacija, ekonomskog karaktera, bila je Evropska ekonomska komisija OUN za Evropu. Od značaja za Evropu i formiranje u tom kontekstu, Evropske organizacije za ekonomsku saradnju, (Organization Europe for Economic Cooperation). Ova organizacija koja je formirana u toku 1948. godine, u znatnoj mjeri se razlikuje od klasičnih modela ekonomskih organizacija. Ove prve odluke, omogućile su da se preuzmu realni koraci i u vojnoj reformi, kao što je formiranje Atlanske Alijanse (17. marta 1948. godine). Godinu dana kasnije (4. avgusta 1949.godine) u Vašingtonu je donjet akt (Vašingtonski pakt), koji je nazvan Atlantskim sporazumom Savezne Amerike, kome se pored SAD i Kanade pridružuju i zemlje Atlanske Alijanse (Francuska, V. Britanija i zemlje Beneluksa). Ovim novim sporazumom konstituiše se OTAN-NATO (North Atlantic Organization).
Transatlanska saradnja, imala je za cilj, da SAD pomogne razrušenoj i opustošenoj poslije ratnoj Evropi, kao prvo da dođe sebi (da se osvijesti), da ojača mir, stabilnost i sigurnost, sa ciljem ekonomskog i političkog jačanja i integrisanja evropskog kontinenta.
U političkoj sferi u toku 1949. godine, formira se Savjet Evrope.

Formiranje Evropske zajednice za ugalj i čelik (EZUČ)

Start gradnje prve evropske zajednice, počinje sa formiranjem prve Evropske zajednice za ugalj i čelik (Communaute europeenne du charbon et de ĺ acier – CECA ili EZUČ). Deklaracija francuskog ministra spoljnih poslova Rober Šumana, smatra se glavnim stožerom evropske integracije. Ona je izražavala suštinu Čerčilove ideje. U toku 1950. godine Amerikanci i Englezi R. Šumanu, poverili su misiju da predloži model ujedinjenja „francusko-njemačkog zapadnog koncerna“.
Plan je postao realnost, kada je 18. aprila 1951. godine u Parizu potpisan sporazum, ove prve evropske zajednice (Belgije, Holandije, Luksemburga, Italije, SR Njemačke i Francuske). Ona je prva institucija najviše vlasti (Haute Autorite) sa realnom moći odlučivanja. Ova institucija, mada zahvata određeni ekonomski sektor, ona se tretira kao kolevka ujedinjenja Evrope, čiji koreni (prve ideje), potiču iz srednjeg vijeka Danteovog djela De Monarchia (Nugent The Goverment and Politics of the European Union, London, 1999.- cit., Radomir Vukadinović, Pravo Evropske unije, Kragujevac, 2006.). Inicijatori ove institucije su Jean Monnet i Paul Reuter. Oni su u svojoj deklaraciji predložili da se šest država Zapadne Evrope (Belgija, Francuska, Njemačka, Italija, Holandija i Luksemburg) voljno integrišu. Polazeći od ove inicijative Robert Šuman, francuski ministar spoljnih poslova, predložio je 9. maja 1950. godine, model zajednice u kojoj se ostvaruje istinita solidarnost između država članica. Pod direktnim uticajem Šumana, formirana je EZUČ. Sporazumom o osnivanju ove zajednice, koji je potpisan u Parizu 18. aprila 1951. godine, a stupio je na snagu 23. jula 1952. godine, utvrđen je i rok njegovog važenja na 50. godina. Međutim, ratifikacija ovog Sporazuma, nije išla glatko u svim državama potpisnicama. U Francuskoj, došlo je do otpora opozicije u Parlamentu (Komunističke partije), koja je strahovala od preporoda jake Njemačke. Projekat je naišao na otpor i De Golista, koji odbacuju prenos kompetencija u korist supernacionalne vlasti, obzirom kako piše Jean Monnet, taj bi organ imao veoma veliku moć, a time i supernacionalni karakter, obzirom da se sastoji od nezavisnih pojedinaca vlada.
Djelokrug nosioca vlasti EZUČ-a je, kontrolne, pravne i političke prirode, koja proizilazi iz ovlašćenja Parlamenta, a s druge strane i pravne kontrole suda, koji djeluju u skladu sa pravom zajednice. Formiranjem ove zajednice potvrđeno je voljno pomirenje evropskih država, a posebno Francuske i Njemačke, do kojeg je došlo na inicijativu SAD kao nužne potrebe ekonomske i vojne obnove ne suverene SR Njemačke, koji će joj pomoći da vodi međunarodne pregovore. Francuska nije prihvatila ovaj poziv SAD pa je predložila integraciju teške industrije u skladu sa principom solidarnosti među državama članicama, koje će se kasnije širiti i u drugim ekonomskim sferama. Za V. Britaniju, takva integracija bi označavala odricanje od suvereniteta i rušenje suvereniteta. Zbog toga, nije se uključila u ovaj program.
Nosioci visoke vlasti EZUČ-a su: Specijalni Savjet ministara, koji je sastavljen od predstavnika, država članica, Suda i Parlament, čiju strukturu čine predstavnici parlamenata, država članica. Parlament je predstavljao debatni organ sa ograničenim odgovornostima u sferi vršenja kontrolne funkcije. Specijalni ministarski savjet bio je nosiocpolitičkih smjernica i zakonodavnih funkcija, a sudsko vijeće (11 članova) imao je za zadatak da, tumači primjenu sporazuma. Savjetodavni odbor, čiji su sastav činili predstavnici interesnih grupa učesnika, imao je savjetodavnu ulogu.

EZUČ je imala vlastite izvore finansiranja sve do 23. jula 2002. godine, kada je istekao ugovorni rok, od 50. godina , važenja sporazuma. Od 2002. godine, ovaj sporazum ne deluje (nije na snazi). Organi te zajednice unaprijed su određivali finansijske izvore u skladu sa donijetim pravilima. Istekom ugovornog roka, sporazum o Evropskoj uniji iz Nice u novom je regulisan, program za ugalj i čelik, a iskustvo ostvarivanja programa preneto je na Evropsku uniju i upotrebljeno je u istraživačkom programu korišćenja uglja i čelika.

Neuspjeh pokušaja formiranja Evropske odbrambene zajednice (EOZ) i
Evropske političke zajednice (EPZ)

Predstavnici država-članica (šestorice) (EZUČ) pokušali su da formiraju odbrambenu zajednicu pod zajedničkom komandom (OTAN).
Otvorene razgovore, počeli su, 15. juna 1951. godine, koji su završeni 27. maja 1952. godine, potpisivanjem sporazuma o stvaranju Evropske odbrambene zajednice (EOZ), toj. Communaute europenne de defense – CED. Ovu ideju zbog mnogih izazovnih događaja, koji su se javili u posljeratnoj Evopi i svijetu, posebno blokada Berlina, juna 1948. godine i hladni rat, podržao je francuski premijer Rene Pleven.
Na nužnost formiranja EOZ (Evropske odbrambenen zajednice), jačanjem Njemačke armije, koja bi se uključila u EOZ (u okviru NATO), ukazali su SAD. Sastavni deo projekta EOZ je aneks projekta političkog saveza. Međutim, ovaj projekat u cjelini nije prihvaćen od strane francuskog parlamenta, 30. avgusta 1954. godine. Odbijanje francuskog parlamenta da ratifikuje prijedlog sporazuma dovjelo je do totalnog neuspjeha ostvarivanja zajedničke odbrambene politike, spoljne i bezbednosne politike. Perspektiva politike, političke integracije, formiranja Evropske političke zajednice, kao i odbrambene zajednice, za dugo vrijeme biće okamenjena, a na pragmatičan način biće obnovljena.
Projekat gradnje Evrope, kao političke zajednice, bila je davnašnja i stalna težnja. Ovaj projekat iniciran je od strane šefova država i vlada šestorice na sastanku održanom u Parizu 10. februara 1961. godine. Na ovom skupu zadužen je međuvladin komitet, pod rukovodstvom francuskog diplomate Kristijan Fušea, da sačine plan političke zajednice. Prvi plan Fušea, podnijet je od strane francuske delegacije, 2. novembra 1961. godine na razmatranju. Ovaj projekat predviđao je stvaranje zajednice država putem međuvladine saradnje između država članica u domenu spoljne politike, odbrane nauke, kulture, osnovnih prava i sloboda i demokratije. Na institucionalnom planu Fuše je poverio vlast odlučivanja Ministarskom savjetu, koji su činili šefovi država i vlada država članica i koji bi se sastajao tri puta godišnje. Ovaj projekat, kao i drugi projekat Fušea od 18. januara 1962. godine je odbijen.
Novi horizonti u sferi gradnje evropske političke zajednice, otvaraju se 1. i 2. decembra 1969. godine. Ustvari, šefovi država i vlada odlučuju da povere komitetu najviših funkcionera, pod rukovodstvom predstavnika Belgije, Etienna Davignona, da prouči na najbolji način mogućnosti postepene realizacije političke unifikacije. Komitet je 27. oktobra 1970. godine, predao izveštaj, u kome se izvršava volja šestorice za političkom integracijom. U izveštaju se potvrđuje sporazumno regulisanje spoljne politike, kao i pitanja vezana za odbranu. U skladu sa prijedlogom izveštaja država članica, dogovorili su se da se periodično sastaju, četiri puta godišnje na nivou ministara spoljnih poslova. Na jednom sastanku ministara, pripremljen je novi izveštaj, koji je podnijet na sastanku u Kopenhagenu, jula 1973.godine.
U ovom procesu gradnje evropske političke zajednice, nužno je posebno istaći dva primarna faktora: s jedne strane izbor evropskog Savjeta 1974. godine, a sdruge strane donošenje sporazuma o formiranju Evropske unije u Mastrihtu, 7. februara 1992. godine, kojim se konstituiše Evropska unija, kao izraz aspiracija država članica u materiji političke unifikacije. Nove inicijative i prijedloge, trebalo je čekati do Mastrihskog sporazuma (1992.), a posebno Lisabonskog (2009.).

Formiranje Evropske ekonomske zajednice (EEZ), tj. Communaute economique europeene (CEE) i Evropske zajednice za atomsku energiju (AEUROATOM)

Formiranje dueta evropskih ekonomskih zajednica, označava oživljavanje ideje Jean Monneta, prema kojoj je integracija u Evropi jedino bila moguća putem ekonomske integracije, a ne putem vojne ili političke integracije. Stoga su se ministri spoljnih poslova šestorice (EZUČ) sastali u Mesini (1. juna 1955.godine) sa ciljem realizacije ideje formiranja (EEZ) i Evropske zajednice za atomsku energiju. Na čelu sa Paul Henri Spaakom, ministri spoljnih poslova izabrali su jedan odbor predstavnika vlade, koji je imao za zadatak da sačini elaborat o mogućnostima i načinu realizacije preuzete obaveze. O podnijetim projektima razgovori su počeli 21. aprila 1956. godine, a završeni su 25. marta 1957. godine, kada je i potpisan u Rimu, sporazum o osnivanju Evropske ekonomske zajednice (EEZ ili CEE), od strane ministra spoljnih poslova, država članica EEZ (ili CEE) (Belgije, Holandije, Njemačke, Francuske, Italije, Luksemburga). Sa Manstrihskim sporazumom dolazi do promjene naziva CEE (ili EEZ) „Evropske ekonomske zajednice“, sa novim imenom „Evropska unija“ (EU).
Sporazum Evropske zajednice za atomsku energiju potpisan je 25. marta 1957. godine, zajedno sa sporazuma o formiranju Evropske ekonomske zajednice i stupio je na snagu 1. januara 1958. godine.

Potpisivanjem Rimskog sporazuma, proces evropske unifikacije definitivno je određen. Ovim sporazumom, otvoren je put sporazumu Evropske zajednice za atomsku energiju (Euroatom). Struktura sporazuma za formiranje Evropske zajednice (koja 1992. godine mijenja ime u Evropsku uniju).
Veliki značaj za razvitak pravnog sistema Evropske zajednice ima uzastopno zaključivanje osnivačkih Rimskih sprazuma i konvencija o fuziji triju Evropskih zajednica, fundamentalno različitih ciljeva.
U sporazumu Evropske ekonomske zajednice CEE (EEZ) – njegovoj preambuli, unjeti su opšti principi o prirodi ove zajednice, koja ima u načelu ekonomski karakter. Dominantnost ekonomske sfere, objašnjava se dominantnišću volje učesnika, odnosno cilja političke integracije. Ovaj sporazum u članu 2. sadrži izvjesne norme koje su sa određenim izmjenama sadržane u sporazumu iz Mastrihta. U realizaciji dominirajuće volje učesnika, sporazum predviđa i mjere zbližavanja ekonomske politike i primjenu sektoralne politike, posebno u poljoprivredi i u sferi transporta i komercionalnih odnosa sa trećim državama. Ova nova zajednica, ima za zadatak da promoviše razvoj nuklearne industrije. Sporazum CEEA (Euroatom) ima specifičnu prirodu, koja pravno reguliše ovu oblast.
U pravnom smislu, dotadašnji sporazumi uspostavili su tri zajednice fundamentalnih različitih ciljeva. Svaka od tih Zajednica je pravno lice. Na institucionalnom planu, sporazum od 8. aprila 1965. godine izvršio je institucionalnu fuziju triju zajednica u Evropsku zajednicu. Rimskim sporazumom uspostavljene su četiri institucije EZ: Ministarski savjet, Komisija, Zajednička skupština i Sud.
U toku juna 1965. godine, nastupa institucionalna kriza koja je paralisala funkcionisanje institucija više od šest mjeseci, što se odrazilo u domenu napredovanja procesa integriranja. Ova kriza ima svoj indirektni izvor u primjeni dispozicije člana 148., paragrafa 2. sporazuma, kojim se predviđa 31. decembar 1965. godine, kao rok završetka druge etape tranzicije. U tom roku Ministarski savjet će donositi zajedničke odluke kvalifikovanom većinom. Ova inicijativa je zaplašila Francusku, koja je zahtjevala odlučivanje putem konsenzusa, što je problematizovalo odnose između država članica. Stoga, Francuska je odbila da participira na sastancima Ministarskog savjeta, što je dovelo do njegove blokade, više od šest mjeseci. Kriza je rešena, donošenjem 30. januara 1966. godine, zajedničke odluke (šest članica), putem kompromisa u Luksemburgu. Radi se „de facto“ o zajedničkoj političkoj deklaraciji, donetoj u Luksemburgu. Ovaj dokument nije imao pravne karakteristike. Međutim, on nije imao nepovoljne konsekvence u domenu funkcionisanja institucija, kao i razvoju procesa integrisanja. Kompromis je postignut potvrđivanjem, sa jedne strane prava svake države članice – prava veta, i pri promjeni sporazuma, a i s druge strane marginalizacijom institucija komisije. Kompromis precizira, da na zahtjev francuske delegacije, dijalog treba da se odvija sve do jednoglasnosti svih država-članica, procesa koji se odvija u savetu, u svakodnevnoj proceduri. U praksi međutim, primjena prava veta je rijetka. Pretpostavka njegove primjene od strane država-članica javlja se u slučaju nacionalnog antagonizma.
Kasnije jedinstvenim aktom, donjetim februara 1986. godine marginalizuje se Luksemburški kompromis. U skladu sa čl. 100, njime se traži kvalifikovana većina. Ova promjena sporazuma, ojačana je Mastrihtskim i Amsterdamskim sporazumom.
(Ulomak iz djela Evropsko pravo)

Prof. dr. Abedin FEROVIĆ, Revija Sandžak 184.

Kuda ide sandžačka književna misao

Piše: Akademik Alija Džogović
Piše: Akademik Alija Džogović

Cilj ovoga saopćenja je da ukaže na tokove savremene bošnjačke književnosti u Sandžaku i njenoj daljoj autonomnoj perspektivi.

Činjenica je da danas u Sandžaku ima dobar broj pisaca svih književnih i neknjiževnih rodova i vrsta, ali je takođe činjenica da taj kulturološki materijal još nije na onoj visini koja odgovara potrebama Bošnjaka u Sandžaku i koja treba da promoviše i čuva onu bogatu tradiciju koju su nam ostavili narodni pjevači i narodni pripovjedači koji su u nauci poređeni sa Homerom, kao što je onaj bard sa bjelopoljskog Olimpa zvanog Obrov. Nastavi čitati Kuda ide sandžačka književna misao